Je bent niet de enige die niet op een roze wolk leeft. Naar schatting krijgen jaarlijks in Vlaanderen zo’n 13.000 zwangere of bevallen vrouwen mentale gezondheidsproblemen. Het is daarmee de meest voorkomende ziekte bij aanstaande en nieuwe mama’s.
De ernst van de klachten kan variëren en sterk verschillen. Sommige vrouwen voelen zich extreem prikkelbaar en neerslachtig, anderen eerder angstig. Wat de meeste vrouwen gemeenschappelijk hebben, is dat ze zich eenzaam en onbegrepen voelen. De daarbij horende schuld- en schaamtegevoelens maken het vaak moeilijk om er open met de omgeving over te praten en hulp te zoeken.
Mentale gezondheidsproblemen kunnen echter iedereen overkomen en komen voor in alle culturen. Ze ontstaan door een samenloop van omstandigheden. De komst van een baby is een belangrijke gebeurtenis, die naast vreugde steeds veel stress met zich meebrengt. Verder kunnen een verhuis, verlies aan werk of relationele problemen, maar ook complicaties tijdens zwangerschap of bevalling (vb. voorafgaand miskraam, doodgeboorte, vroeggeboorte, …) bijkomende moeilijkheden veroorzaken. Nieuwe mama’s en mama’s in spe willen het vaak ook perfect doen en zich bewijzen wat hun kan uitputten. Ze maken zich overmatige zorgen wat kan leiden tot piekeren. Ze durven geen hulp vragen of praten moeilijk over hun emoties, of hebben niemand waar ze terecht kunnen waardoor ze er alleen mee blijven zitten. Tenslotte kunnen je genen je meer kwetsbaar maken. Hoe meer factoren aanwezig zijn, hoe groter de kans op moeilijkheden.
Het is belangrijk mentale gezondheidsproblemen serieus te nemen, want ze zijn goed aan te pakken en te behandelen. Hoe sneller je hulp zoekt en aanvaardt, hoe sneller je zal herstellen. Dit is niet alleen belangrijk voor jezelf, maar ook voor je baby en je gezin.
Heb je zelfmoordgedachten? Lijkt het soms of zelfmoord nog de enige oplossing is? Je wil niet meer denken of voelen? Dan is het belangrijk dat je hulp zoekt. Praten kan helpen. Zelfmoordgedachten delen is niet gemakkelijk, maar het kan je beter doen voelen. Laat je omgeving (partner, ouders, vrienden,…) weten dat je het moeilijk hebt en zoek professionele hulp. Je kan terecht bij je huisarts die je direct kan helpen of je kan doorverwijzen naar een hulpverlener. Je kan ook je vroedvrouw of gynaecoloog aanspreken.
Heb je nu direct behoefte om met iemand te praten over je zelfmoordgedachten, dan kun je (anoniem en vertrouwelijk) dag en nacht telefonisch en online terecht bij www.zelfmoord1813.be. Daar werken mensen met ervaring die naar je zullen luisteren en je kunnen helpen.
Elke depressieve stoornis en/of angststoornis is anders en vraagt een andere aanpak. Belangrijk om weten is dat er effectieve behandelingen bestaan die verschillen naargelang het probleem en de ernst van de symptomen. Psycho-educatie is de eerste stap, waarbij je meer leert over hoe de ziekte in elkaar zit, zijn symptomen en de aanpak ervan. Informatie over de verschillende behandelmethoden kan je ook helpen bij je keuze voor behandeling.
De meest gebruikte behandelingen zijn medicatie en psychotherapie, of een combinatie van deze beide. Cognitieve gedragstherapie is een effectieve behandelmethode bij depressieve en angstklachten, die je kan helpen om terug meer actief te zijn, je minder te isoleren en je denkgewoonten in vraag te stellen. Hierbij leer je hoe jouw denken jouw emoties en gedrag sturen, en leer je negatieve gedachten die vaak aan de basis liggen van depressie en angststoornissen te veranderen. Ook andere therapievormen (systeemtherapie en interpersoonlijke therapie), die meer de nadruk leggen op interpersoonlijke relaties en relationele conflictoplossing hebben een impact op het reduceren van depressieve klachten.
Het gebruik van medicatie kan effectief zijn in de behandeling van meer ernstige depressieve stoornissen en angststoornissen. In combinatie met psychotherapie zien we vaak een beter resultaat, omdat de medicatie je leerbaarheid verhoogt.
Andere concrete tips vind je hier.
Als je zwanger wilt worden en medicatie neemt, betekent dit niet automatisch dat je deze medicatie moet stoppen of ze gewoon verder moet nemen. Het hangt sterk af van welke medicatie je neemt en hoe je mentale gezondheid is. Een goede mentale gezondheid tijdens de zwangerschap is immers belangrijk. Het stoppen van medicatie kan het risico inhouden dat je mentale klachten plots verergeren of dat je een terugval kent. Bij elke zwangerschapswens of zwangerschap dient er dus steeds een afweging gemaakt te worden tussen de voor- en de nadelen van het wel of niet nemen van medicatie. Samen met je partner bespreek je dit best met je huisarts, je gynaecoloog of je psychiater of kan je advies vragen in een gespecialiseerd centrum voor perinatale mentale gezondheid.
Tegenwoordig is er al veel geweten over welke medicatie relatief veilig of welke schadelijk zijn tijdens de zwangerschap en de borstvoeding. Met relatief veilig wordt bedoeld dat er momenteel weinig of geen argumenten zijn dat deze medicatie congenitale afwijkingen bij de foetus veroorzaken of belangrijke problemen veroorzaken bij de baby. Ook weten we tegenwoordig dat het niet behandelen van bijvoorbeeld een depressie tijdens de zwangerschap of nadien ook negatieve effecten kan hebben op de foetus en de ontwikkeling van de baby. Raadpleeg je huisarts, je gynaecoloog of je psychiater of een psychiater van een gespecialiseerd centrum voor perinatale mentale gezondheid. Ze kunnen jou en je partner informeren welke medicatie verder kan worden genomen of gestart tijdens de zwangerschap en de borstvoeding.
Ben je op zoek naar meer informatie? Hierbij vind je een aantal tips van boeken die je op weg kunnen helpen.
Het doel van de vzw Wolk in mijn hoofd is het sensibiliseren en bespreekbaar maken van psychische problemen rondom zwangerschap en bevalling.
We willen als VZW graag een poster- en flyercampagne op poten zetten waarbij we ons willen richten tot prille ouders, zwangeren en baby’s. Om deze campagne te kunnen realiseren hebben we middelen nodig.
Doe een gift op het rekeningnummer van de VZW: BE20 0018 7722 7256
Goed voor jezelf zorgen begint bij de kleine dingen. Neem regelmatig tijd voor jezelf, eet gezond, zorg voor voldoende rust, beweeg en plan ook momenten van ontspanning in (zie ook www.gezondleven.be).
Omring jezelf met mensen die je steunen – je partner, familie, vrienden… En durf hulp te vragen als het nodig is.
Bereid je goed voor door te praten met bijvoorbeeld een vroedvrouw, huisarts, perinatale counselor of kraamzorg. Zo weet je beter wat je kan verwachten.
Probeer stress te verminderen door realistische verwachtingen te hebben, voldoende rustmomenten te voorzien en praktische zaken op tijd te regelen.
Leer de signalen van mentale overbelasting herkennen en aarzel niet om professionele hulp te zoeken bij bijvoorbeeld je huisarts of een psycholoog.
Zelfzorg, open communicatie en steun uit je omgeving vormen samen een sterke basis voor jouw mentaal welzijn – én dat van je (toekomstige) gezin.
Je bent niet de enige die zich soms alleen voelt, zeker in een intense periode zoals na een bevalling. Praat erover met je kraamhulp, vroedvrouw of huisarts – zij kunnen je helpen of doorverwijzen.
Via Kind en Gezin of het Huis van het Kind (inloopteams) kan je nagaan of er in jouw buurt mama-bijeenkomsten of andere steuninitiatieven zijn.
Ook online bestaan er groepen voor mama’s of ouders waar je herkenning en steun kan vinden van mensen die hetzelfde doormaken.
Misschien zijn er ook mensen in je omgeving die je vertrouwt en die je graag een handje helpen – durf hen aan te spreken.
Je hoeft dit niet alleen te doen.
Als je partner ook mentale problemen heeft, is het belangrijk om open en eerlijk te communiceren over wat jullie beiden doormaken. Probeer elkaar te steunen en de zorg voor jullie kind en huishouden samen te dragen, zodat niemand zich overbelast voelt. Zoek professionele hulp, zoals een huisarts, psycholoog of counselor, om zowel individueel als samen ondersteuning te krijgen. Zorg ook voor momenten van rust en zelfzorg voor jezelf, zodat je veerkrachtig blijft. Het is essentieel om te beseffen dat jullie niet alleen staan en dat hulp beschikbaar is voor jullie allebei.
Als je tijdens of na een vorige zwangerschap mentale klachten hebt gehad, is de kans wat groter dat dit zich opnieuw voordoet. Maar dat betekent zeker niet dat het altijd zo is.
Veel vrouwen voelen zich bij een volgende zwangerschap net beter, zeker als ze op tijd hulp zoeken en voldoende steun krijgen.
Praat over je zorgen met je huisarts of een andere zorgverlener. Samen kunnen jullie een plan maken om je mentaal welzijn goed op te volgen en te versterken tijdens je zwangerschap.
Voorbereiding en steun maken echt een verschil.
Als je in het verleden psychische klachten hebt gehad, zoals depressie of angst, of als je te maken kreeg met geweld, verlies of trauma, dan ben je wat gevoeliger voor mentale problemen tijdens of na de zwangerschap.
Ook factoren zoals weinig steun in je omgeving, relatieproblemen, financiële zorgen, een moeilijke bevalling, zwangerschapsverlies of hoge druk die je jezelf oplegt, kunnen meespelen.
Vaak is het niet één ding, maar een combinatie van verschillende omstandigheden die het zwaarder maken.
Belangrijk om te weten: zelfs als je je hierin herkent, betekent dat niet automatisch dat je ook klachten zal krijgen. Door er op tijd bij stil te staan en ondersteuning te zoeken, kan je veel problemen voorkomen of verzachten.
Een paniekaanval voelt heel intens, maar is niet gevaarlijk en gaat vanzelf weer over.
Wat kan helpen: focus op je ademhaling. Adem 2 tellen in door je neus en 7 tellen uit door je mond. Die lange uitademing helpt je lichaam tot rust te komen.
Probeer ook je aandacht te richten op iets neutraals in je omgeving of herhaal in gedachten een geruststellende zin, zoals “dit gaat voorbij”.
Heb je vaker last van paniekaanvallen? Bespreek dit dan zeker met je huisarts of een psycholoog. Er bestaan goede technieken die je kunnen helpen.
Niet elke moeder voelt meteen een overweldigende liefde na de geboorte – en dat is helemaal oké.
Het kan tijd kosten om een band op te bouwen. Geef jezelf die ruimte en probeer mild te zijn voor jezelf.
Jij leert je baby nog kennen, en dat mag stap voor stap gaan.
Voelt het als een voortdurende worsteling of maak je je zorgen? Praat er dan over met een zorgverlener. Je staat er niet alleen voor, en er is hulp om je hierbij te ondersteunen.
Een perinatale coach of counselor begeleidt (aanstaande) moeders – en soms ook hun partners – tijdens de zwangerschap, bevalling en de periode daarna.
Ze biedt praktische ondersteuning, zoals tips en tools om met stress, of veranderingen om te gaan. Dit kan gaan over het voorbereiden van de bevalling, tot hulp bij het vinden van balans tussen werk, gezin en zelfzorg.
Hun doel is om de mentale en emotionele gezondheid van moeders te versterken en hen beter voorbereid te laten voelen op de uitdagingen van het ouderschap.
Bij milde klachten zoals vermoeidheid, spanningen of twijfels over het ouderschap, kan een perinatale coach je ondersteunen met praktische tips en emotionele begeleiding.
Bij ernstigere klachten – denk aan aanhoudende somberheid, angsten, paniekaanvallen of traumatische ervaringen – is het belangrijk om contact op te nemen met je huisarts of een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg.
Twijfel je? Bespreek het met je huisarts of vroedvrouw. Zij helpen je om de juiste ondersteuning te vinden.
De term post-partumdepressie is nauwkeuriger dan postnatale
depressie omdat hij specifieker verwijst naar de moeder en het
proces ná de bevalling (partum betekent ‘geboorte’ of ‘bevalling’).
De term postnataal betekent letterlijk ‘na de geboorte’, maar dat
kan zowel betrekking hebben op de moeder als op de baby. In de
medische wereld wordt postnataal vaker gebruikt in relatie tot de
pasgeborene (bijvoorbeeld ‘postnatale zorg’ voor de baby), terwijl
postpartum specifiek verwijst naar de periode na de bevalling voor
de moeder.
Door post-partumdepressie te gebruiken, vermijd je verwarring en leg je de nadruk op de moeder als degene die de depressie
doormaakt. Dit draagt bij aan een correctere en bewustere taal
rond het onderwerp.